ทำไม ENT ถึงสำคัญในข้อสอบแพทย์?
โรคหู คอ จมูก (Ear, Nose & Throat หรือ ENT) เป็นหนึ่งในวิชาที่ออกสอบสม่ำเสมอในการสอบใบประกอบวิชาชีพแพทย์ เพราะเป็นโรคที่พบได้บ่อยในเวชปฏิบัติทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นหูชั้นกลางอักเสบ ต่อมทอนซิลอักเสบ หรือเยื่อบุจมูกอักเสบ ปัญหาที่นักศึกษาแพทย์มักพบคือ จำอาการสับสน แยกโรคไม่ออก โดยเฉพาะเมื่อ presentation คล้ายกัน เช่น หูอื้อ เวียนศีรษะ หรือต่อมน้ำเหลืองที่คอโต
บทความนี้จะสรุปจุดสำคัญของ ENT อย่างเป็นระบบ พร้อมตารางเปรียบเทียบและเทคนิคจำที่ใช้ได้จริงในห้องสอบ หากต้องการฝึกทำโจทย์เพิ่มเติม สามารถเข้าไปที่ ระบบฝึกทำข้อสอบ ของหมอรู้ได้เลย
ส่วนที่ 1: โรคของหู (Ear Diseases)
1.1 Otitis Media — หูชั้นกลางอักเสบ
หูชั้นกลางอักเสบแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักที่ออกสอบบ่อยมาก ได้แก่ Acute Otitis Media (AOM) และ Otitis Media with Effusion (OME) ซึ่งต้องแยกให้ชัดเจน
| ลักษณะ | Acute Otitis Media (AOM) | Otitis Media with Effusion (OME) |
|---|---|---|
| อาการปวด | ปวดหูมาก | ไม่ปวด หรือปวดน้อย |
| ไข้ | มีไข้ | ไม่มีไข้ |
| แก้วหู | แดง นูน มี landmarks หาย | ขุ่น มี air-fluid level หรือ retracted |
| เชื้อก่อโรค | S. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis | มักเป็น sterile effusion |
| การรักษา | Amoxicillin 10 วัน (first-line) | Watchful waiting, grommet ถ้านานเกิน 3 เดือน |
เทคนิคจำ: AOM = "A"cute = Angry ear — ปวด ไข้ แดง ต้องรักษาด้วย antibiotic. OME = "O"il in ear — มีน้ำขังแต่ไม่เจ็บ ไม่ต้องรีบให้ยา
1.2 Vertigo — เวียนศีรษะ แยกสาเหตุให้ออก
เวียนศีรษะเป็นโจทย์โปรดของข้อสอบ เพราะต้องแยกว่าเป็น peripheral หรือ central origin ซึ่งมีนัยสำคัญต่อการรักษาต่างกันมาก
| ลักษณะ | Peripheral Vertigo | Central Vertigo |
|---|---|---|
| ตัวอย่างโรค | BPPV, Meniere's disease, Vestibular neuritis | Cerebellar stroke, MS, Acoustic neuroma |
| Nystagmus | Horizontal, fatigable, direction-fixed | Vertical, non-fatigable, direction-changing |
| Hearing loss | อาจมี (Meniere's) | มักไม่มี (ยกเว้น acoustic neuroma) |
| อาการอื่น | คลื่นไส้อาเจียนมาก แต่ไม่มี focal neuro signs | มี focal neurological signs, diplopia, ataxia |
| Dix-Hallpike test | Positive ใน BPPV | Negative หรือ atypical |
BPPV (Benign Paroxysmal Positional Vertigo): เวียนหัวเมื่อเปลี่ยนท่า เกิดจาก otolith หลุดเข้า semicircular canal รักษาด้วย Epley maneuver
Meniere's Disease: จำด้วย "HET" — Hearing loss + Episodic vertigo + Tinnitus (บางตำราเพิ่ม fullness in ear = VHET). รักษา: Low-salt diet, Diuretic (hydrochlorothiazide), Betahistine
1.3 Hearing Loss — การสูญเสียการได้ยิน
ต้องแยก Conductive hearing loss (CHL) จาก Sensorineural hearing loss (SNHL) โดยใช้ Rinne และ Weber test
- Rinne test: AC > BC = Normal หรือ SNHL / BC > AC = CHL
- Weber test: Lateralize ไปหูปกติ = SNHL / Lateralize ไปหูที่ผิดปกติ = CHL
- เทคนิคจำ Weber: Weber ไปหาหูที่ "ดีกว่า" ถ้า SNHL / ไปหาหูที่ "แย่กว่า" ถ้า CHL
ส่วนที่ 2: โรคของจมูกและไซนัส (Nose & Sinus)
2.1 Allergic Rhinitis vs Sinusitis
ผู้ป่วยมักมีอาการคล้ายกัน แต่จุดแยกอยู่ที่ duration, character of discharge และ fever
| ลักษณะ | Allergic Rhinitis | Acute Sinusitis |
|---|---|---|
| น้ำมูก | ใส คัน จาม | ขุ่น เหลือง-เขียว มีกลิ่น |
| ไข้ | ไม่มี | มีได้ โดยเฉพาะ bacterial sinusitis |
| ปวดหน้า | ไม่มี | มี โดยเฉพาะเมื่อก้มหน้า (maxillary sinus) |
| Trigger | ฝุ่น ไรฝุ่น สัตว์เลี้ยง ดอกไม้ | URTI นำมาก่อน |
| การรักษา | Antihistamine, Intranasal corticosteroid | Amoxicillin-clavulanate 10-14 วัน |
จุดสำคัญ: Viral sinusitis (<10 วัน) ไม่ต้องให้ antibiotic. ให้ antibiotic เมื่อ อาการ ≥10 วัน หรือ double worsening หรืออาการหนักมาก (high fever + purulent discharge)
2.2 Epistaxis — เลือดกำเดา
เลือดกำเดาแบ่งตามตำแหน่งได้เป็น Anterior (พบบ่อย 90%) จาก Kiesselbach's plexus บริเวณ Little's area และ Posterior (พบน้อยแต่อันตรายกว่า) จาก Sphenopalatine artery
- Anterior epistaxis: กดจมูกนาน 10-15 นาที ก้มหน้าเล็กน้อย (ไม่ใช่แหงนหน้า!), Silver nitrate cautery
- Posterior epistaxis: ต้อง posterior nasal packing หรือ arterial ligation/embolization
- เทคนิคจำ: Anterior = "A"nterior = Easy to stop. Posterior = "P"osterior = Physician needed
ส่วนที่ 3: โรคของคอและต่อมทอนซิล (Throat & Tonsil)
3.1 Tonsillitis — ทอนซิลอักเสบ
จุดสำคัญคือต้องแยก Viral จาก Bacterial (Group A Streptococcus) เพราะ bacterial tonsillitis ต้องได้รับ antibiotic เพื่อป้องกัน Rheumatic fever
ใช้ Centor Criteria ในการประเมิน (แต่ละข้อได้ 1 คะแนน):
- Tonsillar exudate
- Tender anterior cervical lymphadenopathy
- Fever (>38°C)
- Absence of cough
คะแนน ≥3 → พิจารณา Rapid Strep Test หรือให้ Penicillin V / Amoxicillin. คะแนน ≤2 → มักเป็น viral ไม่ต้องให้ antibiotic
3.2 Peritonsillar Abscess (PTA) — ฝีรอบทอนซิล
ภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญของ tonsillitis ที่ต้องรู้จักและวินิจฉัยได้เร็ว
- อาการเด่น: Trismus (อ้าปากไม่ได้), Hot potato voice (เสียงอ้อแอ้), Uvular deviation ไปด้านตรงข้าม, ปวดคอมาก กลืนลำบาก
- การรักษา: Needle aspiration หรือ Incision & Drainage (I&D) + IV Antibiotics (Penicillin + Metronidazole)
- เทคนิคจำ PTA: "THOU" — Trismus, Hot potato voice, One side swelling (uvula deviated), Unwell/toxic
3.3 Epiglottitis — กล่องเสียงอักเสบ (ฉุกเฉิน!)
โรคนี้ต้องรู้เพราะอันตรายถึงชีวิต พบบ่อยในเด็กอายุ 2-7 ปี (เชื้อ H. influenzae type b) แต่ปัจจุบันพบในผู้ใหญ่มากขึ้นเพราะมีวัคซีน Hib แล้ว
- อาการ: ไข้สูงเฉียบพลัน เจ็บคอมาก กลืนน้ำลายไม่ได้ (drooling), Tripod position (นั่งเอนตัวไปข้างหน้า), Stridor
- X-ray lateral neck: Thumbprint sign (epiglottis โต)
- การรักษา: Airway first! — Secure airway (intubation/tracheostomy), IV Ceftriaxone, Dexamethasone
- ห้ามทำ: ห้าม examine คอโดยตรงโดยไม่มี airway support เพราะอาจกระตุ้น laryngospasm
ส่วนที่ 4: Neck Mass — ก้อนที่คอ
ก้อนที่คอเป็นโจทย์ที่ออกสอบบ่อยมากและต้องใช้ approach เป็นระบบ โดยอาศัยหลัก อายุ + ตำแหน่ง + ลักษณะก้อน
| อายุ | วินิจฉัยที่นึกถึงก่อน |
|---|---|
| เด็ก (<15 ปี) | Reactive lymphadenopathy, Congenital cysts (Thyroglossal, Branchial cleft) |
| ผู้ใหญ่ 15-40 ปี | Lymphoma, Reactive lymphadenopathy, Infectious (TB, EBV) |
| ผู้ใหญ่ >40 ปี | Metastatic carcinoma (SCC จาก oral cavity/pharynx/larynx) จนกว่าจะพิสูจน์ได้ว่าไม่ใช่ |
Thyroglossal duct cyst: อยู่ midline, เคลื่อนขึ้นเมื่อกลืนหรือแลบลิ้น — "T"hyroglossal = "T"ongue moves it"
Branchial cleft cyst: อยู่ด้านข้างคอ บริเวณ anterior border ของ SCM, พบในอายุ 20-30 ปี
ส่วนที่ 5: จุดสรุปและกลยุทธ์การสอบ ENT
5.1 High-yield Topics ที่ออกสอบบ่อยที่สุด
- AOM vs OME: แยกลักษณะและการรักษา
- BPPV: Dix-Hallpike test + Epley maneuver
- Meniere's: VHET triad + การรักษา
- Centor criteria: ตัดสินใจให้ antibiotic ใน tonsillitis
- Epiglottitis: Emergency airway management
- Neck mass approach: อายุ + ตำแหน่ง + ลักษณะ
- Rinne & Weber: แปลผลอย่างถูกต้อง
5.2 Pitfalls ที่ผิดบ่อยในข้อสอบ
- เลือดกำเดา: ก้มหน้า ไม่ใช่ แหงนหน้า เพราะแหงนหน้าทำให้เลือดไหลลงคอ
- Epiglottitis: อย่าส่อง throat โดยตรงใน acute setting
- Vertigo: Vertical nystagmus = Central เสมอ ต้องทำ MRI brain
- Acoustic neuroma: SNHL ด้านเดียว ต้อง MRI with gadolinium เพื่อวินิจฉัย
- Neck mass ในผู้ใหญ่ >40 ปี: คิด malignancy จนกว่าจะ rule out
5.3 ตารางยาสำคัญใน ENT
| โรค | First-line Treatment | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| AOM | Amoxicillin 10 วัน | High-dose ถ้า resistant S. pneumoniae |
| Strep Tonsillitis | Penicillin V / Amoxicillin 10 วัน | ป้องกัน Rheumatic fever |
| Peritonsillar Abscess | I&D + Pen + Metronidazole | ครอบคลุม anaerobes |
| Epiglottitis | Ceftriaxone IV + Dexamethasone | Airway ก่อนเสมอ |
| Allergic Rhinitis | Intranasal Corticosteroid | ดีกว่า oral antihistamine ระยะยาว |
| Bacterial Sinusitis | Amoxicillin-clavulanate 10-14 วัน | ให้เมื่อ symptom ≥10 วัน |
| Meniere's disease | Betahistine + Low-salt diet | Diuretic เป็น adjunct |
สรุปและขั้นตอนถัดไป
ENT เป็นวิชาที่ดูกว้างแต่จริง ๆ แล้ว มี pattern ที่ซ้ำ ๆ ในข้อสอบ หากจำ key points ของแต่ละโรคได้และฝึก apply กับโจทย์จริงสม่ำเสมอ จะทำคะแนนได้ดีแน่นอน
ขอแนะนำให้ฝึกทำข้อสอบ ENT เพิ่มเติมที่ ระบบฝึกทำข้อสอบของหมอรู้ และถ้าต้องการฝึก long case scenario ที่สมจริง สามารถเข้าไปที่ ระบบ Long Case ออนไลน์ เพื่อฝึกคิดวิเคราะห์แบบ bedside เพิ่มเติมได้เลย ความสำเร็จในการสอบเริ่มต้นจากการฝึกฝนอย่างมีระบบทุกวัน!