เทคนิคจำ ENT ให้แม่น — แยกโรคหู คอ จมูกได้ทุกข้อก่อนสอบแพทย์

ทำไม ENT ถึงออกสอบบ่อย และทำไมถึงสับสนได้ง่าย?

วิชา Otolaryngology หรือ ENT (Ear, Nose & Throat) เป็นหนึ่งในสาขาที่นักศึกษาแพทย์หลายคนมองข้ามไป ทั้งที่ข้อสอบใบประกอบวิชาชีพเวชกรรมออกจากหัวข้อนี้เป็นประจำ ไม่ว่าจะเป็น otitis media, sinusitis, tonsillitis, vertigo หรือ hearing loss ความยากของ ENT อยู่ที่อาการของโรคต่าง ๆ มักซ้อนทับกัน เช่น ปวดหู ปวดศีรษะ หูอื้อ วิงเวียน ซึ่งอาจเกิดจากได้หลายสาเหตุพร้อมกัน

บทความนี้จะสรุปเทคนิคจำ ENT แบบ evidence-based ครอบคลุมทั้งหู (Ear) จมูก (Nose) และลำคอ (Throat) พร้อม mnemonic และตารางเปรียบเทียบที่ใช้ได้จริงในห้องสอบ หากต้องการฝึกทำโจทย์จริงแนะนำให้ลองเข้าไปที่ ระบบฝึกทำข้อสอบ ของหมอรู้ได้เลย

ส่วนที่ 1: โรคของหู (Ear Disorders)

1.1 แยก Conductive vs Sensorineural Hearing Loss ด้วย Weber & Rinne

การสูญเสียการได้ยินเป็น topic ที่ออกบ่อยมาก และต้องตอบให้ได้ภายใน 30 วินาทีว่าเป็น Conductive (CHL) หรือ Sensorineural (SNHL) ใช้ mnemonic "Weber ไปหาข้างป่วย = CHL / ไปหาข้างดี = SNHL" และ Rinne Test ให้จำว่า "Rinne Positive = ปกติ หรือ SNHL / Rinne Negative = CHL"

1.2 Otitis Media: แยก Acute vs Chronic ให้ออกทันที

จำง่าย ๆ ด้วยหลัก "AOM = ปวดเฉียบพลัน ไข้ แก้วหูแดงโป่ง / CSOM = หูน้ำหนวกเรื้อรัง แก้วหูทะลุ ไม่ปวด" สำหรับ Acute Otitis Media (AOM) การรักษาด้วย Amoxicillin เป็น first-line ยกเว้นกรณีแพ้ penicillin ให้ใช้ Azithromycin แทน ส่วน Chronic Suppurative Otitis Media (CSOM) แบ่งเป็น 2 ชนิดที่ต้องจำ:

• Tubotympanic (Safe) type: ทะลุที่ pars tensa, น้ำใสหรือเมือก, ไม่อันตราย
• Atticoantral (Unsafe) type: มี Cholesteatoma, กลิ่นเหม็น, อาจลามถึงสมองได้ → ต้องผ่าตัด!

1.3 Vertigo: แยก Central vs Peripheral ให้แม่นยำ

vertigo เป็น topic ที่สอบบ่อยมากและต้องแยก peripheral จาก central origin ให้ได้ก่อน เพราะ management ต่างกันสิ้นเชิง ใช้หลัก "HINTS exam" สำหรับ acute vertigo:

• Head Impulse Test: Abnormal (positive) → Peripheral
• INdirection-changing Nystagmus: มี → Central
• Test of Skew: มี vertical skew deviation → Central

สำหรับการแยกโรค Peripheral Vertigo ที่ออกบ่อย:

ส่วนที่ 2: โรคของจมูกและไซนัส (Nose & Sinus Disorders)

2.1 Rhinitis: แยกประเภทให้ได้จากโจทย์

Allergic Rhinitis (AR) เป็นโรคที่พบบ่อยที่สุด จำด้วย "ARIA Classification" ที่แบ่งตาม severity และ duration แต่ที่สำคัญกว่าคือการแยก AR จาก Non-Allergic Rhinitis และ Acute Rhinosinusitis ด้วยอาการ:

• Allergic Rhinitis: จาม, คัน, น้ำมูกใส, ตาแดง, มักมีประวัติครอบครัว, Eosinophilia
• Non-allergic Rhinitis: น้ำมูกไหล แต่ไม่คัน ไม่จาม IgE ปกติ
• Vasomotor Rhinitis: trigger จาก อากาศ, กลิ่น, อารมณ์ ไม่ใช่ allergen

2.2 Sinusitis: Acute vs Chronic และ Complications ที่ต้องรู้

Acute Bacterial Rhinosinusitis (ABRS) วินิจฉัยเมื่ออาการ ≥10 วัน ไม่ดีขึ้น หรือ "double worsening" หลังดีขึ้นชั่วคราว สาเหตุหลัก: S. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis รักษาด้วย Amoxicillin-clavulanate

Complications ที่ต้องจำให้ขึ้นใจ (ออกสอบ!) จำด้วย "OIC-BI":

• Orbital cellulitis / abscess → ตาโปน, ปวดตา, มองภาพซ้อน
• Intracranial extension → Meningitis, Brain abscess
• Cavernous sinus thrombosis → ไข้สูง, proptosis ทั้งสองข้าง, CN III/IV/VI palsy
• Bone erosion (Osteomyelitis of frontal bone) → Pott's Puffy Tumor
• Infraorbital nerve involvement → ชาแก้ม

2.3 Epistaxis: แยก Anterior vs Posterior

Anterior epistaxis (Kiesselbach's plexus / Little's area) พบบ่อยกว่า 90% หยุดเองได้ด้วยการกดจมูก ส่วน Posterior epistaxis อันตรายกว่า เลือดไหลลงคอ มักพบในผู้สูงอายุ ความดันสูง → ต้องทำ Posterior nasal packing หรือ Balloon catheter

ส่วนที่ 3: โรคของคอและต่อมทอนซิล (Throat Disorders)

3.1 Tonsillitis และ Peritonsillar Abscess

สำหรับ Acute Tonsillitis ให้ใช้ Centor Criteria (หรือ McIsaac score) เพื่อตัดสินว่าควรให้ยาปฏิชีวนะหรือไม่:

• Tonsillar exudate (+1)
• Tender anterior cervical lymphadenopathy (+1)
• Fever >38°C (+1)
• Absence of cough (+1)
• อายุ 3-14 ปี (+1), อายุ ≥45 ปี (-1)

คะแนน ≥3 → พิจารณา Rapid Strep Test หรือให้ Penicillin V / Amoxicillin, คะแนน <3 → likely viral, supportive care

Peritonsillar Abscess (PTA) จำด้วย "Hot Potato Voice + Uvula deviation + Trismus" → รักษาด้วย Needle aspiration หรือ Incision & Drainage + Antibiotics

3.2 Epiglottitis vs Croup: โรคฉุกเฉินที่ต้องแยกได้

สองโรคนี้มักสับสนเสมอ แต่แยกได้ง่ายด้วยตาราง:

3.3 Head & Neck Masses: แนวทางคิดแบบเป็นระบบ

เมื่อเจอโจทย์ก้อนที่คอ ให้คิดตาม "Rule of 80" ในผู้ใหญ่: 80% ของ neck mass ที่คอมาจาก Malignancy, 80% ของ malignant neck mass มาจาก Squamous Cell Carcinoma (SCC), 80% ของ SCC ที่คอมาจาก primary ในช่อง pharynx/larynx

แบ่งก้อนตาม Location ช่วย narrow diagnosis:

• Midline: Thyroglossal duct cyst (เคลื่อนตามการกลืน), Dermoid cyst, Thyroid goiter
• Lateral (Anterior triangle): Branchial cleft cyst (อ่อนนุ่ม ไม่เจ็บ ใน young adult), Lymphadenopathy, Carotid body tumor
• Posterior triangle: Lymphoma, Metastatic node, Lipoma

สรุป Mnemonic รวมที่จำได้เลย

ก่อนเข้าห้องสอบ ให้จำ mnemonic ชุดนี้ให้ได้:

• หู: "Weber ไปป่วย = CHL, Weber ไปดี = SNHL"
• CSOM unsafe: "Cholesteatoma กลิ่นเหม็น → ผ่าเลย"
• Vertigo: "BPPV = สั้น + Dix-Hallpike, Meniere = Triad 20 min-hours"
• Sinusitis complications: "OIC-BI"
• PTA: "Hot Potato + Uvula deviation + Trismus"
• Epiglottitis: "Thumb sign + Tripod + Drool → Airway NOW"
• Croup: "Steeple sign + Barking cough → Epi + Dex"
• Neck mass adult: "Rule of 80 → คิด Malignancy ก่อน"

วิธีใช้ความรู้ ENT ในห้องสอบ

เมื่อเจอโจทย์ ENT ให้ใช้ขั้นตอนนี้:

1. Localize อวัยวะ: อาการชี้ไปที่ หู จมูก หรือ คอ?
2. Acute vs Chronic: ระยะเวลาอาการบอกอะไรได้มาก
3. Complications present?: มี red flags หรือไม่ (ไข้สูง, ตาโปน, เสียงเปลี่ยน, stridor)
4. First-line treatment: ยา, หัตถการ, หรือ refer?

การฝึกทำโจทย์จริงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด แนะนำให้ทำ ข้อสอบจำลองเสมือนจริง ใน morroo.com เพื่อทดสอบว่าจำได้แม่นแค่ไหน และหากต้องการเตรียมสอบแบบ Long Case ที่มีการ simulate scenario จริง สามารถดูได้ที่ ระบบ Long Case ได้เลย

สรุป

ENT ไม่ใช่วิชาที่ยากเกินไป หากเข้าใจโครงสร้างของโรคและใช้ mnemonic ที่ถูกต้อง การแยก CHL จาก SNHL, BPPV จาก Meniere's, Croup จาก Epiglottitis หรือ Anterior จาก Posterior epistaxis ล้วนทำได้รวดเร็วหากฝึกจนเป็นอัตโนมัติ ขอให้โชคดีในการสอบ และอย่าลืมว่า "หมอรู้ เตรียมมาให้แล้ว" — เข้ามาฝึกกันได้เลยที่ แพ็กเกจเตรียมสอบ ของเรา!