ทำไม OB-GYN ถึงยาก และทำไมต้องอ่านอย่างเป็นระบบ
Obstetrics & Gynecology (OB-GYN) เป็นหนึ่งในวิชาที่นักศึกษาแพทย์หลายคนรู้สึก "กลัว" มากที่สุดในการสอบ เพราะครอบคลุมเนื้อหาตั้งแต่สรีรวิทยาการตั้งครรภ์ ภาวะแทรกซ้อน การคลอด ไปจนถึงมะเร็งนรีเวชและการวางแผนครอบครัว ถ้าไม่มีโครงสร้างในหัว ข้อมูลจะกระจัดกระจายและสับสนได้ง่ายมาก
บทความนี้จะช่วยให้คุณ จัดระบบความรู้ OB-GYN ด้วย mnemonic, ตารางเปรียบเทียบ, และหลักคิดที่นำไปใช้ตอบข้อสอบได้ทันที ไม่ว่าจะเป็นโจทย์ MCQ หรือ clinical scenario ก็ตาม ฝึกทำโจทย์เพิ่มเติมได้ที่ ระบบฝึกทำข้อสอบของหมอรู้ เพื่อความเข้าใจที่ลึกขึ้น
1. Bleeding in Pregnancy — แยกให้ได้ก่อนทุกอย่าง
เลือดออกระหว่างตั้งครรภ์เป็นโจทย์ที่ออกสอบบ่อยมาก ต้องแยกให้ได้ว่าเป็น 1st trimester หรือ 2nd/3rd trimester เพราะสาเหตุและการจัดการต่างกันโดยสิ้นเชิง
Bleeding ใน 1st Trimester
| ภาวะ | ลักษณะเด่น | Ultrasound | การจัดการ |
|---|---|---|---|
| Threatened abortion | เลือดออก, ปากมดลูกปิด, ทารกมีชีวิต | FHB (+) | Conservative, bed rest |
| Inevitable abortion | เลือดออก, ปากมดลูกเปิด | FHB (±) | MVA / D&C |
| Missed abortion | ไม่มีอาการ, ทารกไม่มีชีวิต | No FHB, no growth | MVA / Medical Mx |
| Ectopic pregnancy | ปวดท้องน้อยข้างเดียว, ช็อก | No IUP, adnexal mass | Methotrexate / Surgery |
| Hydatidiform mole | มดลูกโตกว่า GA, hCG สูงมาก, nausea มาก | Snowstorm pattern | Suction curettage |
Mnemonic จำ Ectopic: "FAST" — Falling BP, Adnexal tenderness, Shoulderpain (diaphragm irritation), Tube rupture risk
Bleeding ใน 3rd Trimester — Placenta Previa vs Abruptio
| ลักษณะ | Placenta Previa | Abruptio Placentae |
|---|---|---|
| ความเจ็บปวด | ไม่เจ็บ (Painless) | เจ็บมาก (Painful) |
| เลือด | Bright red, ไหลออกนอก | Dark, อาจซ่อนอยู่ใน uterus |
| มดลูก | นุ่ม | แข็ง/Board-like rigidity |
| ทารก | ปกติ (ระยะแรก) | Fetal distress สูง |
| การวินิจฉัย | US (ห้าม PV!) | Clinical diagnosis |
| ปัจจัยเสี่ยง | Prior C/S, multiparity | HTN, Trauma, Cocaine |
จำง่ายๆ: Previa = "Painless & Placenta first" | Abruptio = "Agony & Abruption (torn off)"
2. Hypertensive Disorders of Pregnancy — แยก 4 ระดับ
นี่คือโจทย์ที่ต้องแม่นที่สุดในหมวด OB เพราะมีผลต่อชีวิตทั้งแม่และลูก
- Gestational Hypertension: BP ≥ 140/90 หลัง GA 20 สัปดาห์ ไม่มี proteinuria ไม่มี end-organ damage
- Preeclampsia: BP ≥ 140/90 + Proteinuria ≥ 300 mg/24hr หรือ protein:creatinine ratio ≥ 0.3
- Severe Preeclampsia: BP ≥ 160/110, หรือมี end-organ damage (ตับ, ไต, ปอด, สมอง, เกล็ดเลือดต่ำ)
- Eclampsia: Preeclampsia + ชัก (seizure) ที่ไม่มีสาเหตุอื่น
HELLP Syndrome — ต้องจำ!
Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets — ภาวะนี้เป็นรูปแบบรุนแรงของ severe preeclampsia การรักษาหลักคือ คลอดทันที และให้ MgSO₄ ป้องกันชัก
Magnesium Sulfate Toxicity: จำด้วย "LARD" — Loss of DTR (Patellar reflex หายก่อน) → Arrest of respiration → Respiratory depression → Death | Antidote = Calcium Gluconate
3. Labor & Delivery — จำ 3 Stages ให้ขึ้นใจ
โจทย์เรื่องการคลอดมักถามเรื่อง progress of labor, normal vs abnormal, และเมื่อไรต้องผ่าตัด
| Stage | ช่วง | Normal Duration (Nullipara) | Normal Duration (Multipara) |
|---|---|---|---|
| Stage 1 Latent | เริ่มเจ็บ → Cx 6 cm | ≤ 20 ชั่วโมง | ≤ 14 ชั่วโมง |
| Stage 1 Active | Cx 6 cm → Fully dilated (10 cm) | ≥ 0.5 cm/hr | ≥ 0.5 cm/hr |
| Stage 2 | Fully dilated → คลอด | ≤ 3 ชั่วโมง (w/ epidural) | ≤ 2 ชั่วโมง (w/ epidural) |
| Stage 3 | คลอดทารก → คลอดรก | ≤ 30 นาที | |
Cardinal Movements of Labor: "Every Damn Labor Feels Incredibly Exhausting" = Engagement, Descent, Lexion, internal Flexion, Internal rotation, Extension, External rotation (restitution), Expulsion
4. Gynecologic Cancers — แยก Presentation ให้ออก
มะเร็งนรีเวชมักออกในรูป clinical scenario ที่ถามว่าอะไรคือมะเร็งที่น่าจะเป็นที่สุด และการตรวจวินิจฉัยเบื้องต้นคืออะไร
| มะเร็ง | อายุที่พบบ่อย | Presentation | Screening / Dx |
|---|---|---|---|
| Cervical Cancer | 40-50 ปี | Post-coital bleeding, foul discharge | Pap smear, Colposcopy, Biopsy |
| Endometrial Cancer | 55-65 ปี (postmenopausal) | Postmenopausal bleeding | Endometrial biopsy |
| Ovarian Cancer | 60-70 ปี | Bloating, abdominal distension (late stage) | US + CA-125, definitive: Surgery |
| Vulvar Cancer | > 70 ปี | Pruritus, ulcer/mass at vulva | Biopsy |
จำง่าย: "Younger Cervix, Older Uterus, Oldest Ovary" — อายุน้อยสุดคือ Cervical CA, อายุกลางคือ Endometrial CA, อายุมากสุด Ovarian CA
Ovarian Cyst & Mass — แยก Benign vs Malignant
- Functional cyst (Follicular, Corpus luteum): พบในวัยเจริญพันธุ์, resolve เองใน 1-3 เดือน
- Dermoid cyst (Teratoma): พบในสาวอายุน้อย, มี fat/hair/teeth ใน US
- Endometrioma: "Chocolate cyst" — เจ็บก่อนมีประจำเดือน, Ground-glass appearance ใน US
- Serous Cystadenoma/Cystadenocarcinoma: พบในผู้หญิงวัยกลางคนและสูงอายุ ต้องประเมิน malignancy risk
5. Common Gynecologic Conditions — สรุปเร็ว จำแม่น
Endometriosis vs Adenomyosis
- Endometriosis: Endometrial tissue นอก uterus → Dysmenorrhea, Dyspareunia, Infertility, "Powder-burn" lesions ใน laparoscopy
- Adenomyosis: Endometrial tissue ใน myometrium → Uterus โตสม่ำเสมอ, Heavy menstrual bleeding, มดลูกนุ่มกดเจ็บ พบในผู้หญิงวัย 40+ ที่เคยคลอดแล้ว
Pelvic Inflammatory Disease (PID)
เกิดจากเชื้อ N. gonorrhoeae และ C. trachomatis (polymicrobial) อาการ: ไข้, เจ็บท้องน้อย, Cervical motion tenderness (CMT), Mucopurulent discharge
Fitz-Hugh-Curtis Syndrome: PID ลุกลามไปที่ perihepatic → RUQ pain, "Violin-string adhesions"
Treatment: Ceftriaxone + Doxycycline + Metronidazole (ครอบคลุม anaerobes ด้วย)
Polycystic Ovary Syndrome (PCOS)
ใช้ Rotterdam Criteria (ต้องมี 2 ใน 3):
- Oligo/anovulation (ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ หรือขาด)
- Clinical/biochemical hyperandrogenism (สิว, ขนดก, Testosterone สูง)
- Polycystic ovaries ใน US (≥ 12 follicles ต่อรังไข่ หรือ ovarian volume > 10 mL)
การรักษา: OCP (ลด androgen), Metformin (ลด insulin resistance), Clomiphene (กระตุ้นไข่ตก ถ้าต้องการมีบุตร)
6. Contraception — จำข้อห้ามใช้ให้ขึ้นใจ
โจทย์มักให้ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว แล้วถามว่าคุมกำเนิดด้วยวิธีใดได้บ้าง
| วิธีคุมกำเนิด | ข้อห้ามสำคัญ |
|---|---|
| Combined OCP (Estrogen + Progestin) | Migraine with aura, DVT/PE, Smoker > 35 ปี, Breast cancer, HTN uncontrolled |
| Progestin-only pill (Mini-pill) | ใช้ได้กับผู้ให้นมบุตร, ไม่มี estrogen contraindication |
| IUD (Copper) | ห้ามใช้ใน Wilson's disease, ใช้เป็น Emergency contraception ได้ |
| IUD (Levonorgestrel) | ดีสำหรับ menorrhagia ร่วม, ห้ามใน unexplained vaginal bleeding |
| Emergency Contraception | Levonorgestrel 1.5 mg ภายใน 72 ชม. (ได้ผลดีกว่าถ้าเร็ว) |
7. Fetal Surveillance & Common Tests ที่ออกสอบ
- Non-Stress Test (NST): Reactive = FHR accelerations ≥ 15 bpm, ≥ 15 วินาที, อย่างน้อย 2 ครั้งใน 20 นาที = ทารกสบายดี
- Biophysical Profile (BPP): ประเมิน 5 ข้อ (NST, Breathing, Movement, Tone, Amniotic fluid) ≥ 8/10 = ปกติ
- Contraction Stress Test (CST): Negative (ดี) = ไม่มี late deceleration | Positive (ไม่ดี) = มี late deceleration > 50%
- Amniocentesis: GA 15-20 สัปดาห์ ตรวจ chromosomal abnormality (Down syndrome = Trisomy 21)
- CVS (Chorionic Villus Sampling): GA 10-13 สัปดาห์ ได้ผลเร็วกว่า amniocentesis แต่ risk แท้งสูงกว่าเล็กน้อย
สรุปและเชื่อมโยงการเรียน
OB-GYN เป็นวิชาที่ต้องอาศัย ทั้งความเข้าใจ Pathophysiology และ Clinical Decision Making ไปพร้อมกัน ถ้าจำ framework ที่ถูกต้อง เช่น แยก bleeding ตาม trimester, แยก hypertensive disorders ตาม severity, หรือจำ diagnostic criteria ที่ชัดเจน จะช่วยให้ตอบข้อสอบได้แม่นขึ้นมาก
เพื่อให้ความรู้ OB-GYN แน่นและพร้อมสำหรับวันสอบจริง แนะนำให้ฝึกทำโจทย์ clinical scenario เพิ่มเติมที่ ระบบฝึกข้อสอบหมอรู้ และถ้าอยากทดสอบตัวเองแบบเต็มรูปแบบ ลองเข้าไปที่ ข้อสอบจำลองของหมอรู้ ซึ่งรวมโจทย์ OB-GYN จากข้อสอบจริงหลายปี ไว้ในที่เดียว
ความสำเร็จในการสอบแพทย์ไม่ได้มาจากการท่องจำอย่างเดียว แต่มาจากการ เข้าใจโครงสร้าง + ฝึกทำข้อสอบซ้ำๆ โชคดีกับการสอบนะครับ!