ทำไม OB-GYN ถึงสอบตกกันเยอะ?
Obstetrics & Gynecology (OB-GYN) เป็นหนึ่งในวิชาที่นักศึกษาแพทย์หลายคนรู้สึกว่า "จำได้ก็ลืมได้เร็ว" เพราะเนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่ฝากครรภ์, ภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์, การคลอด ไปจนถึงโรคมะเร็งในระบบสืบพันธุ์หญิง ซึ่งแต่ละหัวข้อมีรายละเอียดปลีกย่อยจำนวนมาก
บทความนี้จะรวบรวม เทคนิคจำ (Mnemonics) และตารางเปรียบเทียบ ที่ช่วยให้คุณแยกแยะโรค วินิจฉัย และเลือกการรักษาได้อย่างรวดเร็วในห้องสอบ ถ้าอยากฝึกทำโจทย์จริงๆ ลองเข้าไปที่ ระบบฝึกทำข้อสอบ ของหมอรู้ได้เลย
1. ANC (Antenatal Care) — ฝากครรภ์ต้องรู้อะไรบ้าง?
โจทย์สอบมักถามว่า "ครรภ์อายุกี่สัปดาห์ควรทำอะไร?" จำง่ายๆ ด้วยตาราง ANC Schedule ดังนี้:
| อายุครรภ์ | สิ่งที่ต้องทำ |
|---|---|
| < 12 สัปดาห์ | CBC, Blood group & Rh, VDRL, HIV, HBsAg, Rubella IgG, Pap smear, Dating U/S |
| 11–14 สัปดาห์ | Nuchal translucency (NT scan), First trimester screening (PAPP-A, free β-hCG) |
| 15–20 สัปดาห์ | Triple/Quad screen (AFP, hCG, uE3, Inhibin A), Amniocentesis ถ้า high risk |
| 18–22 สัปดาห์ | Anomaly scan (fetal anatomy survey) |
| 24–28 สัปดาห์ | 50-g GCT (Glucose Challenge Test) — ถ้า ≥ 140 mg/dL → ทำ 100-g OGTT |
| 28 สัปดาห์ | ฉีด Anti-D ในแม่ Rh negative, CBC ซ้ำ |
| 35–37 สัปดาห์ | GBS (Group B Streptococcus) swab — ถ้า positive ให้ Penicillin G ระหว่างเจ็บครรภ์ |
Mnemonic จำ GDM screening: "50 → 140 → 100" — ทำ 50-g GCT ก่อน ถ้า ≥ 140 ทำ 100-g OGTT ต่อ วินิจฉัย GDM เมื่อผิดปกติ ≥ 2 ค่าจาก Carpenter-Coustan criteria
2. Hypertensive Disorders of Pregnancy — แยกให้ออก!
นี่คือ Classic ที่ออกสอบบ่อยมาก ต้องแยกให้ได้ระหว่าง Gestational HTN, Preeclampsia, Eclampsia, และ Chronic HTN
| ภาวะ | BP | Proteinuria | อายุครรภ์เริ่มต้น | Seizure |
|---|---|---|---|---|
| Chronic HTN | ≥ 140/90 | ไม่มี (เว้นแต่ superimposed PE) | < 20 สัปดาห์ | ไม่มี |
| Gestational HTN | ≥ 140/90 | ไม่มี | ≥ 20 สัปดาห์ | ไม่มี |
| Preeclampsia | ≥ 140/90 | ≥ 300 mg/24h หรือ ≥ 2+ | ≥ 20 สัปดาห์ | ไม่มี |
| Eclampsia | ≥ 140/90 | มักมี | ≥ 20 สัปดาห์ | มี! |
Severe features ของ Preeclampsia จำด้วย "HELLP + Symptoms":
- Hemolysis (LDH > 600, schizocytes)
- Elevated Liver enzymes (AST/ALT > 70)
- Low Platelets (< 100,000)
- BP ≥ 160/110, Pulmonary edema, Renal insufficiency (Cr > 1.1), Visual disturbance, Severe headache
การรักษา Eclampsia: ยาหยุด seizure = Magnesium Sulfate (MgSO₄) — Loading dose 4–6 g IV ใน 15–20 นาที → Maintenance 1–2 g/hr; ยาลด BP เร่งด่วน = Hydralazine หรือ Labetalol IV; การรักษาขั้นสุดท้าย = คลอดทารก
3. Antepartum Hemorrhage — เลือดออกก่อนคลอด แยกอย่างไร?
โจทย์มักให้คนไข้ตั้งครรภ์แล้วมีเลือดออกทางช่องคลอด ต้องแยกให้ได้ระหว่าง Placenta Previa กับ Placental Abruption
| ลักษณะ | Placenta Previa | Placental Abruption |
|---|---|---|
| เลือดออก | Painless, bright red | Painful (dark blood หรือ concealed) |
| มดลูก | อ่อนนุ่ม ไม่เจ็บ | แข็ง เจ็บ (board-like rigidity) |
| ตำแหน่ง placenta | ปิด/คร่อม internal os | ปกติ แต่หลุดลอกก่อนกำหนด |
| ปัจจัยเสี่ยง | C/S เก่า, มดลูกผ่าตัด, ตั้งครรภ์หลายครั้ง | Trauma, HTN, สูบบุหรี่, cocaine |
| การวินิจฉัย | Ultrasound (ห้าม PV exam!) | Clinical + U/S (retroplacental clot) |
จำ Mnemonic: "Previa = Painless, Abruption = Agony"
4. Gynecologic Cancers — จำ Risk Factors และ Screening ให้แม่น
มะเร็งในระบบนรีเวชที่ออกสอบบ่อยมี 4 ชนิดหลัก ได้แก่ Cervical, Endometrial, Ovarian และ Vulvar cancer
4.1 Cervical Cancer
- สาเหตุหลัก: HPV (Human Papillomavirus) สายพันธุ์ 16 & 18
- Screening: Pap smear เริ่มอายุ 21 ปี ทำทุก 3 ปี; อายุ 30–65 ปี ทำ Co-testing (Pap + HPV) ทุก 5 ปี
- อาการ: Postcoital bleeding, watery/bloody discharge
- ชนิดที่พบบ่อย: Squamous cell carcinoma (70–80%)
- การรักษา Stage IB–IIA: Radical hysterectomy หรือ Chemoradiation
4.2 Endometrial Cancer
- Risk factors จำด้วย "FATED": Fat (Obesity), Age (>55), Tamoxifen/Unopposed estrogen, Estrogen excess (PCOS, nulliparity), Diabetes/HTN
- อาการเด่น: Postmenopausal bleeding — ต้องทำ Endometrial biopsy ทุกราย!
- ชนิดที่พบบ่อย: Type I = Endometrioid adenocarcinoma (estrogen-driven, low grade, prognosis ดี)
- การรักษาหลัก: Total hysterectomy + bilateral salpingo-oophorectomy (TAH-BSO)
4.3 Ovarian Cancer
- "Silent killer" — มักไม่มีอาการจนกระทั่ง Stage III–IV
- Risk factors: BRCA1/2 mutation, nulliparity, ประวัติครอบครัว; OCP ลดความเสี่ยง
- Tumor marker: CA-125 (ไม่ใช่ screening แต่ใช้ monitor treatment)
- ชนิดที่พบบ่อยที่สุด: Serous cystadenocarcinoma
- Germ cell tumors ในเด็กสาว: Dysgerminoma (คล้าย Seminoma ในผู้ชาย), Endodermal sinus tumor (AFP ↑)
4.4 Ovarian Cyst Differential — จำด้วยตาราง
| ชนิด Cyst | Marker | ลักษณะเด่น |
|---|---|---|
| Follicular cyst | — | Functional, หายเองใน 2–3 รอบเดือน |
| Corpus luteum cyst | — | มักแตกทำให้ปวดท้องฉับพลัน, hemoperitoneum |
| Endometrioma | CA-125 ↑ (mild) | "Chocolate cyst", ปวดประจำเดือน, dyspareunia |
| Dermoid cyst (Mature teratoma) | — | มี fat, hair, teeth ใน cyst; ใน U/S เห็น echogenic focus |
| Serous cystadenoma | CA-125 ↑↑ | Benign, bilateral ได้, ผนังบาง |
5. Ectopic Pregnancy — อย่าพลาดโจทย์นี้!
Ectopic pregnancy คือ Classic Emergency ที่ออกสอบทุกปี ผู้ป่วยมักมาด้วย Triad: ปวดท้อง + เลือดออกผิดปกติ + ประจำเดือนขาด ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์
- ตำแหน่งที่พบบ่อยสุด: Ampulla ของ fallopian tube (70%)
- Risk factors: PID, C/S เก่า, Tubal surgery, IUD (ลดการตั้งครรภ์ในมดลูก แต่ถ้าตั้งครรภ์มักเป็น ectopic), Infertility treatment
- วินิจฉัย: β-hCG + Transvaginal U/S — ถ้า β-hCG > 1,500–2,000 mIU/mL แต่ไม่เห็น IUP ใน TVUS = ectopic จนกว่าจะพิสูจน์ได้ว่าไม่ใช่
- Discriminatory zone: β-hCG ระดับที่ควรเห็น gestational sac ใน TVUS (≈ 1,500–2,000 mIU/mL)
การรักษา:
- Methotrexate (MTX): ใช้ในกรณี stable, ไม่มี rupture, β-hCG < 5,000, ไม่มี cardiac activity, ขนาด < 3.5 cm
- Surgical (Salpingectomy/Salpingostomy): ใช้ในกรณี rupture, hemodynamically unstable หรือ MTX ไม่เหมาะสม
6. Postpartum Hemorrhage (PPH) — "4T" ที่ต้องจำ
PPH หมายถึงเสียเลือด > 500 mL หลังคลอดทางช่องคลอด หรือ > 1,000 mL หลัง C/S สาเหตุแบ่งเป็น "4T":
- Tone — Uterine atony (พบบ่อยที่สุด ~80%)
- Trauma — Lacerations, uterine rupture, inversion
- Tissue — Retained placenta, placenta accreta
- Thrombin — Coagulopathy (DIC, von Willebrand's)
การรักษา Uterine Atony ตามลำดับ:
- Uterine massage + bimanual compression
- Oxytocin IV (first-line uterotonic)
- Misoprostol rectal หรือ Ergometrine IM
- Carboprost (PGF2α) IM — ห้ามใช้ใน Asthma
- Tranexamic acid IV (ภายใน 3 ชั่วโมงหลัง PPH)
- B-Lynch suture, uterine artery ligation, embolization, hysterectomy
7. Common Gynecologic Conditions — สรุปครบใน 1 ตาราง
| โรค | อาการเด่น | การวินิจฉัย | การรักษา |
|---|---|---|---|
| Endometriosis | Dysmenorrhea, Dyspareunia, Infertility | Laparoscopy (gold standard) | NSAIDs, OCP, GnRH agonist, Surgery |
| PCOS | Irregular cycle, Hirsutism, Obesity, Infertility | Rotterdam criteria (≥2/3): Oligo-ovulation, Hyperandrogenism, Polycystic ovary on U/S | Lifestyle, OCP, Metformin, Clomiphene |
| Fibroids (Leiomyoma) | Heavy menstrual bleeding, Pressure symptoms, Infertility | U/S | Observation, GnRH agonist, Myomectomy, Hysterectomy |
| PID | Pelvic pain, Fever, Cervical motion tenderness, Purulent discharge | Clinical + Cervical culture | Ceftriaxone + Doxycycline + Metronidazole |
| Vulvovaginal Candidiasis | Pruritus, White "cottage cheese" discharge, pH <4.5 | KOH prep: Pseudohyphae | Fluconazole oral หรือ Clotrimazole topical |
| Bacterial Vaginosis | Fishy smell, Gray discharge, pH >4.5 | Clue cells, Whiff test (+), Amsel criteria | Metronidazole |
สรุป: กลยุทธ์การทำข้อสอบ OB-GYN
เมื่อเห็นโจทย์ OB-GYN ให้ถามตัวเองสามข้อก่อนเลือกคำตอบ:
- อายุครรภ์เท่าไร? — กำหนด trimester และสิ่งที่ควรทำ / ห้ามทำ
- Stable หรือ Unstable? — ถ้า hemodynamically unstable → Surgery ก่อนเสมอ
- มี Absolute contraindication ไหม? — เช่น ห้าม MTX ถ้า renal failure, ห้าม Ergometrine ถ้า HTN, ห้าม Carboprost ถ้า Asthma
อยากฝึกทำโจทย์จริงที่ครอบคลุม OB-GYN และวิชาอื่นๆ ครบถ้วน ลองเข้าไปดูที่ ข้อสอบจำลองของหมอรู้ หรือถ้าอยากฝึก Long Case แบบเจาะลึก แวะไปที่ ระบบ Long Case ได้เลย ขอให้โชคดีกับการสอบทุกคนครับ!