เทคนิคจำ Psychiatry ให้แม่น — แยกโรคจิตเวชได้ทุกข้อก่อนสอบแพทย์

ทำไม Psychiatry ถึงยากในข้อสอบแพทย์?

หลายคนเจอ Psychiatry แล้วรู้สึกสับสน เพราะโรคในกลุ่มนี้ไม่ได้วินิจฉัยด้วย Lab หรือ Imaging แต่ใช้ เกณฑ์อาการทางคลินิก (DSM-5 Criteria) เป็นหลัก ข้อสอบจึงมักมาในรูปแบบ Vignette ยาว ๆ แล้วถามว่า "Most likely diagnosis คืออะไร?" หรือ "การรักษาที่เหมาะสมที่สุดคืออะไร?"

บทความนี้จะพาแยกโรคจิตเวชที่ออกสอบบ่อยออกเป็นกลุ่ม ๆ พร้อมเทคนิคจำที่นำไปใช้ได้ทันที และถ้าอยากฝึกทำโจทย์จริง สามารถเข้าไปฝึกได้ที่ ระบบฝึกข้อสอบ ของ morroo.com ได้เลย

กลุ่มที่ 1: Psychotic Disorders — จำ ABCDE ของ Schizophrenia

Schizophrenia เป็นโรคที่ออกสอบบ่อยมาก DSM-5 กำหนดว่าต้องมีอาการอย่างน้อย 2 ใน 5 อาการ ต่อไปนี้ นานอย่างน้อย 1 เดือน และมี disturbance รวมอย่างน้อย 6 เดือน

• Delusions — ความเชื่อผิดปกติที่แก้ไขไม่ได้ เช่น คิดว่าถูกสะกดจิต
• Hallucinations — ส่วนใหญ่เป็น Auditory (ได้ยินเสียง)
• Disorganized Speech — พูดสับสน วกวน
• Disorganized/Catatonic Behavior
• Negative Symptoms — Alogia, Avolition, Anhedonia, Affect flat

เทคนิคจำ: "ต้องมีอย่างน้อย 1 ใน 3 อาการแรก (Delusion / Hallucination / Disorganized Speech)" เพื่อ qualify ว่าเป็น Schizophrenia จริง

แยก Psychotic Disorders ด้วยตาราง

การรักษา: First-line คือ Atypical Antipsychotics เช่น Risperidone, Olanzapine, Quetiapine. Clozapine สำหรับ Treatment-resistant Schizophrenia แต่ต้อง monitor CBC เพราะเสี่ยง Agranulocytosis

กลุ่มที่ 2: Mood Disorders — แยก Unipolar vs Bipolar ให้ขาด

โรคอารมณ์แบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก คือ Depressive Disorders และ Bipolar Spectrum ซึ่งมีการรักษาต่างกันอย่างสิ้นเชิง

Major Depressive Disorder (MDD) — จำด้วย SIG E CAPS

• S — Sleep disturbance (นอนไม่หลับหรือหลับมากเกิน)
• I — Interest ลดลง (Anhedonia)
• G — Guilt หรือ Worthlessness
• E — Energy ลดลง
• C — Concentration ลดลง
• A — Appetite เปลี่ยนแปลง
• P — Psychomotor agitation หรือ retardation
• S — Suicidal ideation

ต้องมี ≥ 5 อาการ ≥ 2 สัปดาห์ และต้องมี Depressed mood หรือ Anhedonia อย่างน้อย 1 ใน 2

Bipolar Disorders — จำจุดแยก Mania vs Hypomania

เทคนิคจำ Manic Symptoms: DIG FAST — Distractibility, Irresponsibility/Impulsivity, Grandiosity, Flight of ideas, Activity increased, Sleep decreased, Talkativeness

การรักษา Bipolar: Mood stabilizers เช่น Lithium (monitor renal/thyroid), Valproate (ระวังในหญิงตั้งครรภ์ — teratogenic), Lamotrigine (ดีสำหรับ depressive phase). ห้ามใช้ Antidepressant เดี่ยว ๆ เพราะอาจ trigger Mania!

กลุ่มที่ 3: Anxiety Disorders — แยกให้ได้จาก Vignette

Anxiety Disorders มีหลายชนิด กุญแจสำคัญคือ ระยะเวลา ตัวกระตุ้น และลักษณะอาการ

ตารางเปรียบเทียบ Anxiety Disorders

การรักษา: First-line สำหรับ Anxiety Disorders ส่วนใหญ่คือ SSRI + CBT (Cognitive Behavioral Therapy). Panic Disorder ให้ Benzodiazepine ระยะสั้นในช่วง acute. PTSD — Sertraline หรือ Paroxetine เป็น FDA-approved

กลุ่มที่ 4: OCD & Related Disorders — ไม่ใช่แค่ "ชอบสะอาด"

OCD (Obsessive-Compulsive Disorder) มักถูกมองข้ามในข้อสอบ จุดสำคัญคือ

• Obsessions = ความคิดซ้ำ ๆ ที่ไม่ต้องการ (Intrusive thoughts) เช่น กลัวเชื้อโรค
• Compulsions = พฤติกรรมซ้ำ ๆ ที่ทำเพื่อลดความวิตก เช่น ล้างมือ 20 ครั้ง
• ใช้เวลา > 1 ชั่วโมง/วัน หรือรบกวน daily functioning

Related Disorders ที่ต้องรู้:

• Body Dysmorphic Disorder — หมกมุ่นกับ "ข้อบกพร่อง" ของร่างกายที่คนอื่นมองไม่เห็น
• Hoarding Disorder — สะสมของไม่ยอมทิ้ง จนรบกวนการใช้ชีวิต
• Trichotillomania — ดึงผมตัวเอง
• Excoriation Disorder — แกะผิวหนังตัวเอง

การรักษา OCD: SSRI ขนาดสูง + ERP (Exposure and Response Prevention) ซึ่งเป็น CBT ชนิดหนึ่งที่ evidence ดีที่สุด

กลุ่มที่ 5: Personality Disorders — จำ Cluster A B C

Personality Disorders แบ่งออกเป็น 3 Cluster ซึ่งจำง่ายด้วย "Weird, Wild, Worried"

Cluster A — "Weird" (แปลก โดดเดี่ยว)

• Paranoid — ระแวงสงสัยทุกคนโดยไม่มีเหตุผล
• Schizoid — ชอบอยู่คนเดียว ไม่สนใจความสัมพันธ์ ไม่ต้องการ
• Schizotypal — มี magical thinking, eccentric behavior (คล้าย Schizophrenia แต่ไม่มี frank psychosis)

Cluster B — "Wild" (อารมณ์รุนแรง ไม่คงที่)

• Antisocial — ละเมิดสิทธิคนอื่น ไม่มีความรู้สึกผิด (ต้องอายุ ≥ 18 ปี + มี Conduct Disorder ก่อนอายุ 15)
• Borderline — ความสัมพันธ์ไม่เสถียร กลัวถูกทอดทิ้ง ทำร้ายตัวเอง identity ไม่ชัด
• Histrionic — ต้องการความสนใจ อารมณ์เกินจริง seductive
• Narcissistic — หลงตัวเอง ขาด empathy ต้องการคำชม

Cluster C — "Worried" (กังวล กลัว)

• Avoidant — กลัวการถูกปฏิเสธ หลีกเลี่ยงสังคม (ต่างจาก Schizoid ตรงที่ "อยากมีความสัมพันธ์ แต่กลัว")
• Dependent — ต้องพึ่งพาคนอื่น ตัดสินใจเองไม่ได้
• Obsessive-Compulsive Personality — perfectionist, rigid, ชอบควบคุม (ต่างจาก OCD ตรงที่ ego-syntonic)

กลุ่มที่ 6: Somatic Symptom & Related Disorders

กลุ่มนี้มักสับสนกันในข้อสอบ จุดสำคัญคือ "รู้หรือไม่รู้ว่ากำลังแสร้งทำ?"

เทคนิคสรุปสำหรับข้อสอบ Psychiatry

1. อ่าน Vignette แล้วหา Keywords ด้านเวลา: 1 วัน? 1 เดือน? 6 เดือน? เป็น clue สำคัญที่สุด
2. แยก Psychosis ออกก่อน: มี Delusion / Hallucination ไหม? ถ้ามีให้ไป Psychotic group ก่อน
3. Mood vs Anxiety: อาการหลักเป็น "อารมณ์" หรือ "ความกังวล"?
4. รักษา: SSRI คือ first-line ของทั้ง Depression, Anxiety, OCD, PTSD. จำ exception เช่น Bipolar ห้ามใช้ SSRI เดี่ยว, Schizophrenia ต้องใช้ Antipsychotics
5. ฝึกทำโจทย์สม่ำเสมอ: Psychiatry เป็นวิชาที่ยิ่งทำโจทย์มาก ยิ่งเห็น pattern — ลองฝึกได้ที่ ระบบข้อสอบจำลอง ของเราได้เลย

สรุป

Psychiatry ไม่ได้ยากอย่างที่คิด ถ้าเข้าใจโครงสร้างของแต่ละกลุ่มโรคและ DSM-5 Criteria ที่สำคัญ กุญแจคือ ระยะเวลา + trigger + อาการเด่น ซึ่งปรากฏใน Vignette เสมอ เมื่อเห็น pattern แล้วการวินิจฉัยจะเป็นเรื่องที่ทำได้อย่างรวดเร็ว

อย่าลืมว่าการเตรียมสอบที่ดีต้องทั้ง "อ่าน" และ "ทำโจทย์" ควบคู่กัน สามารถดูแผนการเรียนและเนื้อหาสำหรับสอบทั้งหมดได้ที่ แพ็กเกจเตรียมสอบ morroo.com โชคดีกับการสอบทุกคนนะครับ!