เทคนิคจำ Dermatology ให้แม่น — แยกโรคผิวหนังได้ทุกข้อก่อนสอบแพทย์

ทำไม Dermatology ถึงยากในข้อสอบแพทย์?

Dermatology เป็นวิชาที่นักศึกษาแพทย์หลายคนรู้สึกว่า "จำเยอะ แต่ไม่รู้จะจำยังไง" เพราะโรคผิวหนังมีหลายร้อยโรค แต่ละโรคมีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน และในข้อสอบมักถามผ่านภาพหรือการบรรยาย Clinical features ที่ต้องอาศัยการจำอย่างเป็นระบบ บทความนี้จะรวบรวมเทคนิคจำโรคผิวหนังที่ออกสอบบ่อยที่สุด พร้อม Pattern recognition และตารางเปรียบเทียบที่ใช้งานได้จริง

หากต้องการฝึกทำโจทย์ Dermatology พร้อมเฉลยอธิบาย สามารถเข้าไปที่ ระบบฝึกทำข้อสอบ ของเราได้เลย

หลักการดู Skin Lesion — Primary vs Secondary

ก่อนจะวินิจฉัยโรคได้ ต้องเข้าใจภาษาพื้นฐานของ Dermatology ก่อน นั่นคือการแยก Primary lesion (รอยโรคที่เกิดขึ้นโดยตรง) กับ Secondary lesion (รอยโรคที่เกิดตามมาจาก Primary lesion)

Primary Lesions ที่ต้องจำ

โรคผิวหนังที่ออกสอบบ่อย — แยกตามกลุ่ม

1. กลุ่ม Inflammatory / Eczematous Dermatitis

กลุ่มนี้มักถามให้แยกระหว่าง Atopic dermatitis, Contact dermatitis และ Seborrheic dermatitis

• Atopic Dermatitis: มักพบในเด็ก, ประวัติ Atopy (Asthma, Allergic rhinitis), ผื่นอยู่ตำแหน่ง Flexural เช่น ข้อพับศอก ข้อพับเข่า, คัน มาก โดยเฉพาะตอนกลางคืน, Lichenification ถ้าเรื้อรัง
• Contact Dermatitis: มีประวัติสัมผัสสาร, รูปร่างผื่นตรงกับสิ่งที่สัมผัส เช่น รูปนาฬิกา รูปเข็มขัด, แบ่งเป็น Irritant (ไม่ต้องผ่าน Sensitization) และ Allergic (ต้องผ่าน Prior sensitization)
• Seborrheic Dermatitis: ผื่นแดง มีขุย Greasy ที่ Sebaceous gland areas เช่น หนังศีรษะ คิ้ว จมูก หน้าอก, พบบ่อยใน HIV

2. กลุ่ม Papulosquamous Diseases

หัวข้อนี้ออกสอบบ่อยมาก โดยเฉพาะ Psoriasis และ Pityriasis rosea

• Psoriasis: Silvery white scale บน Erythematous plaque, Auspitz sign (เกาแล้วมีเลือดซึมเป็นจุด), Koebner phenomenon, Nail pitting, Psoriatic arthritis ในรายเรื้อรัง, ตำแหน่งที่พบบ่อย: ศอก เข่า หนังศีรษะ
• Pityriasis Rosea: Herald patch (ผื่นวงเดียวขนาดใหญ่ที่เกิดก่อน 1-2 สัปดาห์), ตามด้วยผื่นเล็กๆ ตามลำตัว เรียงตาม Skin cleavage lines (Christmas tree pattern), หายเองใน 6-8 สัปดาห์
• Lichen Planus: 6 P's — Pruritic, Purple, Polygonal, Planar, Papules, Plaques, Wickham's striae บนพื้นผิวผื่น, อาจมี Oral lesion

3. กลุ่ม Blistering (Bullous) Diseases

จุดที่ต้องแยกให้ได้คือตำแหน่งของ Blister ในผิวหนัง

เทคนิคจำ: Pemphigus = Positive Nikolsky = ผิวหลุดง่าย เพราะ Blister อยู่สูงใน Epidermis จึงแตกง่าย ส่วน Bullous Pemphigoid Blister อยู่ลึก Subepidermal จึงแข็งแรงกว่า Nikolsky Negative

4. กลุ่ม Infections of the Skin

กลุ่มนี้ต้องแยกให้ได้ว่าเป็น Bacterial, Fungal หรือ Viral

• Impetigo: Honey-colored crust, สาเหตุหลัก S. aureus และ S. pyogenes, พบบ่อยในเด็ก, แบ่งเป็น Non-bullous (ส่วนใหญ่) และ Bullous (S. aureus phage type 71)
• Cellulitis vs Erysipelas: Erysipelas มีขอบเขตชัดเจน สีแดงสด นูน ร้อน เจ็บ มักเกิดที่หน้า (S. pyogenes), Cellulitis ขอบเขตไม่ชัด ลึกกว่า
• Tinea Infections: KOH preparation พบ Hyphae, ชื่อเรียกตามตำแหน่ง เช่น Tinea pedis (เท้า), Tinea cruris (ขาหนีบ), Tinea capitis (หนังศีรษะ), Tinea versicolor เกิดจาก Malassezia furfur — Spaghetti and meatballs บน KOH
• Herpes Zoster: ผื่น Vesicles บน Erythematous base ตาม Dermatome, ปวดแสบก่อนผื่นขึ้น, ภาวะแทรกซ้อน Postherpetic neuralgia

5. กลุ่ม Skin Tumors — Benign vs Malignant

ส่วนนี้สำคัญมากในการสอบ โดยเฉพาะ Melanoma vs Benign lesions

จำ ABCDE Rule สำหรับ Melanoma:

• A — Asymmetry (ไม่สมมาตร)
• B — Border (ขอบไม่เรียบ หยักๆ)
• C — Color (สีไม่สม่ำเสมอ หลายเฉด)
• D — Diameter (>6 mm)
• E — Evolution (เปลี่ยนแปลงตามเวลา)

โรคที่มักออกสอบแบบ Classic Presentation

Acne Vulgaris — Grade และ Treatment

Acne เกิดจาก 4 กลไก: Sebum overproduction, Follicular hyperkeratinization, C. acnes colonization, Inflammation

• Mild: Comedones → Topical retinoids, Benzoyl peroxide
• Moderate: Papules + Pustules → เพิ่ม Topical/Oral antibiotics
• Severe/Nodular: Nodules, Cysts → Oral Isotretinoin (Teratogenic! ต้องคุมกำเนิด)

Urticaria และ Angioedema

Urticaria: Wheals คัน หายภายใน 24 ชั่วโมง แต่ขึ้นซ้ำ, Acute (<6 สัปดาห์) มักมีสาเหตุ, Chronic (>6 สัปดาห์) มักไม่ทราบสาเหตุ

Angioedema: บวมลึกถึง Dermis/Subcutaneous, อันตรายถ้าบวมที่กล่องเสียง, ACE inhibitor เป็น Classic cause (Bradykinin-mediated)

Pattern Recognition — จำตามตำแหน่งผื่น

เทคนิคง่ายๆ คือดูว่าผื่นอยู่ที่ไหน แล้วนึกถึงโรคที่ชอบอยู่ตำแหน่งนั้น

• ข้อพับ (Flexural): Atopic dermatitis, Inverse psoriasis, Intertrigo
• ข้อยื่น (Extensor): Psoriasis, Dermatitis herpetiformis (ศอก เข่า)
• หนังศีรษะ: Seborrheic dermatitis, Tinea capitis, Psoriasis
• ฝ่ามือ ฝ่าเท้า: Secondary syphilis, Tinea pedis, Hand-foot-mouth disease, Psoriasis (Palmoplantar)
• Dermatomal: Herpes zoster
• Photodistributed: SLE (Malar rash), Polymorphic light eruption, Phototoxic/Photoallergic reaction

สรุป Key Points ก่อนสอบ

1. จำ Primary lesion terminology ให้แม่น — เป็นพื้นฐานของทุกโรค
2. Psoriasis = Silvery scale + Auspitz sign + Koebner phenomenon
3. Pemphigus = Intraepidermal + Nikolsky Positive | Bullous pemphigoid = Subepidermal + Nikolsky Negative
4. BCC = Pearly + Rolled border (ไม่ค่อย Metastasize) | SCC = มาจาก Actinic keratosis (Metastasize ได้)
5. Melanoma = ABCDE rule, Worst prognosis
6. ACE inhibitor → Angioedema (Bradykinin)
7. Tinea versicolor = Malassezia = Spaghetti and meatballs on KOH

Dermatology เป็นวิชาที่ถ้าเข้าใจ Pattern และจำ Classic features ได้ จะทำข้อสอบได้แม่นมาก อย่าลืมฝึกทำโจทย์จริงๆ ด้วย เพราะบางโจทย์ใช้การบรรยายภาพที่ต้องอาศัย Visual recognition

ลองทดสอบความรู้ Dermatology ของคุณได้ที่ ข้อสอบเสมือนจริง หรือดู แพ็กเกจเตรียมสอบ ที่รวม Bank โจทย์ Dermatology กว่า 500 ข้อพร้อมเฉลยอธิบายโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ