ทำไม OB-GYN ถึงยากในข้อสอบแพทย์?
Obstetrics & Gynecology (OB-GYN) เป็นหนึ่งในวิชาที่นักศึกษาแพทย์หลายคนรู้สึกว่า "เยอะมาก จำไม่ไหว" เพราะต้องครอบคลุมทั้งฝั่ง สูติกรรม (Obstetrics) ที่ว่าด้วยการตั้งครรภ์ คลอด และหลังคลอด และฝั่ง นรีเวชกรรม (Gynecology) ที่ว่าด้วยโรคของระบบสืบพันธุ์สตรี ทั้งก้อน เนื้องอก การติดเชื้อ และความผิดปกติของฮอร์โมน
บทความนี้จะช่วยให้คุณ จัดระเบียบความรู้ ด้วย mnemonic ที่จำง่าย ตารางเปรียบเทียบ และ key concept ที่ออกสอบบ่อย เพื่อให้ทำข้อสอบได้แม่นยำขึ้นโดยไม่ต้องท่องทุกอย่างใหม่ตั้งแต่ต้น
ส่วนที่ 1: Obstetrics — ภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์
1.1 เลือดออกตามไตรมาส — จำด้วย "ต้น-กลาง-ปลาย"
ข้อสอบชอบถามว่า "ผู้ป่วยตั้งครรภ์อายุ X สัปดาห์ มีเลือดออก คือโรคอะไร?" วิธีจำง่ายที่สุดคือแบ่งตามอายุครรภ์:
| ไตรมาส | อายุครรภ์ | สาเหตุเลือดออกที่ต้องนึกถึง |
|---|---|---|
| ไตรมาส 1 | < 13 สัปดาห์ | Threatened abortion, Ectopic pregnancy, Molar pregnancy |
| ไตรมาส 2 | 13–28 สัปดาห์ | Placenta previa (เริ่มแสดง), Cervical incompetence |
| ไตรมาส 3 | > 28 สัปดาห์ | Placenta previa, Placental abruption, Vasa previa |
Mnemonic จำแยก Placenta previa vs Abruption: ใช้คำว่า "PREVIA = Painless, Red, External, Visible, Inevitable, Antepartum" ส่วน Abruption จำว่า "เจ็บ + แข็ง + ซ่อน" — เจ็บท้องเฉียบพลัน มดลูกแข็งเกร็ง และเลือดอาจซ่อนอยู่หลังรก
1.2 Hypertensive Disorders of Pregnancy — แยกให้ออกใน 30 วินาที
ความดันโลหิตสูงในครรภ์มีหลายระดับ ข้อสอบชอบให้แยกความแตกต่าง ดูตารางนี้:
| ภาวะ | เกณฑ์วินิจฉัย | จุดสำคัญ |
|---|---|---|
| Gestational HTN | BP ≥ 140/90 หลัง 20 สัปดาห์ ไม่มี proteinuria | ไม่มีไข่ขาวในปัสสาวะ |
| Preeclampsia | BP ≥ 140/90 + proteinuria ≥ 300 mg/24h | อาการนำ: ปวดหัว, ตาพร่า, ปวดชายโครงขวา |
| Eclampsia | Preeclampsia + ชัก | รักษาด้วย MgSO₄ |
| HELLP Syndrome | Hemolysis, Elevated LFT, Low Platelets | มักไม่มีความดันสูงชัดเจน — ระวังสับสน! |
Tip: MgSO₄ ใช้ทั้ง ป้องกัน และ รักษา ชักใน Eclampsia — antidote คือ Calcium gluconate ห้ามลืม!
1.3 Ectopic Pregnancy — Classic Triad ที่ต้องจำ
ครรภ์นอกมดลูกมี Classic Triad ที่ออกสอบแทบทุกปี ได้แก่: ปวดท้องน้อยข้างเดียว + ขาดประจำเดือน + เลือดออกทางช่องคลอด ร่วมกับ β-hCG เป็นบวก แต่ไม่พบถุงการตั้งครรภ์ใน uterus ทาง transvaginal ultrasound
- ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุด: Ampulla of fallopian tube (70%)
- Risk factor ที่ชอบออก: PID, previous ectopic, IUD, tubal surgery
- รักษา: Methotrexate (stable) หรือ Salpingectomy (unstable/ruptured)
ส่วนที่ 2: Labor & Delivery — เข้าใจ Mechanism ให้ครบ
2.1 Stages of Labor — จำด้วยตัวเลข
ข้อสอบชอบถาม "ผู้ป่วยอยู่ใน stage ไหน?" ให้จำตัวเลขนี้:
- Stage 1: เริ่มเจ็บครรภ์จริง → ปากมดลูกเปิดครบ 10 cm (แบ่งเป็น Latent phase และ Active phase)
- Stage 2: ปากมดลูกเปิดครบ → คลอดทารก (เบ่งคลอด)
- Stage 3: คลอดทารก → คลอดรก (ปกติ < 30 นาที)
- Stage 4: หลังคลอดรก 1–2 ชั่วโมงแรก (เฝ้าระวัง PPH)
Mnemonic "1-10-2-30": Stage 1 เปิด 10 cm → Stage 2 คลอด → Stage 3 ไม่เกิน 30 นาที
2.2 Postpartum Hemorrhage (PPH) — "4T" ที่ห้ามลืม
PPH คือสาเหตุการเสียชีวิตของมารดาอันดับต้นๆ ของโลก สาเหตุจำด้วย "4T":
- Tone — มดลูกไม่หดตัว (Uterine atony) — พบบ่อยที่สุด 70–80%
- Trauma — รอยฉีกขาดของช่องคลอด, ปากมดลูก, มดลูก
- Tissue — รกค้าง (Retained placenta)
- Thrombin — ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด (Coagulopathy)
รักษา Uterine atony เริ่มด้วย Oxytocin IV → Ergometrine → Misoprostol → Bimanual compression → Surgery (B-Lynch suture, hysterectomy)
ส่วนที่ 3: Gynecology — โรคของระบบสืบพันธุ์สตรี
3.1 Ovarian Cyst/Tumor — แยก Benign vs Malignant
ข้อสอบมักให้ภาพ ultrasound มาแล้วถามว่าน่ากังวลไหม จำ "ACOG features of malignancy":
- ขนาด > 8–10 cm
- Solid component หรือ mixed echogenicity
- Septations หนา (> 2–3 mm)
- Ascites
- Bilateral
- CA-125 สูง (โดยเฉพาะ postmenopausal)
สรุปก้อน ovary ที่ออกสอบบ่อย:
| ชนิด | อายุที่พบบ่อย | จุดเด่น |
|---|---|---|
| Functional cyst | Reproductive age | หายเองใน 1–2 รอบเดือน |
| Dermoid cyst (Mature teratoma) | 20–30 ปี | มี fat, hair, teeth ใน USS |
| Endometrioma | Reproductive age | "Chocolate cyst" — ground-glass appearance |
| Serous cystadenoma/carcinoma | 40–60 ปี | พบบ่อยที่สุดใน ovarian cancer |
| Mucinous cystadenoma | 30–50 ปี | ก้อนใหญ่มาก, multiloculated |
3.2 Endometriosis vs Adenomyosis — แยกให้ขาด
สองโรคนี้ออกสอบบ่อยและนักศึกษามักสับสน จำง่ายๆ ดังนี้:
- Endometriosis — เยื่อบุโพรงมดลูกอยู่นอกมดลูก → ปวดประจำเดือน, ปวดเวลามีเพศสัมพันธ์, มีบุตรยาก → มดลูกขนาดปกติหรือมี tender nodule ที่ cul-de-sac
- Adenomyosis — เยื่อบุโพรงมดลูกอยู่ในกล้ามเนื้อมดลูก → มดลูกโตสม่ำเสมอ กดเจ็บ ประจำเดือนมามาก → มักพบในผู้หญิงอายุมากกว่า มีบุตรแล้ว
Mnemonic: "Endo = External, Adeno = มดลูก Add กล้ามเนื้อ"
3.3 Cervical Cancer — HPV และ Screening
มะเร็งปากมดลูกเป็นหัวข้อสำคัญทั้งใน clinical และ public health ที่ต้องรู้:
- สาเหตุหลัก: HPV type 16 และ 18 (High-risk)
- Screening: Pap smear เริ่มที่อายุ 21 ปี หรือ HPV co-test ที่อายุ 30 ปี
- Precancerous lesion: CIN I → CIN II → CIN III → Carcinoma in situ → Invasive carcinoma
- อาการที่ชวนสงสัย: เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ (postcoital bleeding), ตกขาวผิดปกติ, เลือดออกผิดรอบ
- รักษา CIN II–III: LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure) หรือ Cone biopsy
ส่วนที่ 4: Abnormal Uterine Bleeding (AUB) — Framework "PALM-COEIN"
FIGO 2011 ได้กำหนด classification ของ AUB ที่ใช้กันทั่วโลก จำตัวย่อ PALM-COEIN:
- Polyp
- Adenomyosis
- Leiomyoma (Fibroid)
- Malignancy/Hyperplasia
- Coagulopathy
- Ovulatory dysfunction
- Endometrial
- Iatrogenic (ยา, IUD)
- Not yet classified
PALM = structural causes (เห็นได้จาก imaging) | COEIN = non-structural causes (ต้องหาจาก lab/history)
อยากฝึกทำโจทย์ AUB และ OB-GYN จากคลังข้อสอบจริง? ลองเข้าไปที่ ระบบฝึกทำข้อสอบ ของหมอรู้ได้เลย มีโจทย์แยกตามระบบให้ฝึกได้ครบทุกหัวข้อ
ส่วนที่ 5: Menopause และ HRT — สิ่งที่ข้อสอบชอบถาม
5.1 วินิจฉัย Menopause
Menopause วินิจฉัยได้เมื่อ หยุดประจำเดือน 12 เดือนติดต่อกัน โดยไม่มีสาเหตุอื่น อายุเฉลี่ยในไทยประมาณ 50 ปี ถ้าเกิดก่อน 40 ปี เรียกว่า Premature ovarian insufficiency (POI)
Lab ที่ช่วยยืนยัน: FSH > 40 mIU/mL และ Estradiol ต่ำ
5.2 Hormone Replacement Therapy (HRT)
- มดลูกยังอยู่: ต้องให้ทั้ง Estrogen + Progestogen (ป้องกัน endometrial hyperplasia)
- ผ่าตัดมดลูกออกแล้ว: ให้ Estrogen อย่างเดียวได้
- ข้อห้าม HRT: มะเร็งเต้านม, มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก, DVT/PE, โรคตับ, เลือดออกทางช่องคลอดที่ยังวินิจฉัยไม่ได้
สรุป: Key Points ก่อนสอบ OB-GYN
- เลือดออกในครรภ์ → แบ่งตามไตรมาส อย่าลืม Ectopic ในไตรมาสแรก
- Preeclampsia → BP + proteinuria, รักษาด้วย MgSO₄ + antihypertensive
- PPH → 4T (Tone, Trauma, Tissue, Thrombin) Uterine atony พบบ่อยสุด
- Ovarian tumor → ดู feature ของ malignancy จาก USS + tumor marker
- AUB → ใช้ PALM-COEIN จัด framework ก่อนเสมอ
- Cervical cancer → HPV 16/18, screening ด้วย Pap smear, CIN แบ่งเป็น 3 ระดับ
หากต้องการทดสอบตัวเองด้วยโจทย์จำลองสอบแพทย์ครบทุกวิชา สามารถดูแพ็กเกจทั้งหมดได้ที่ หน้าราคาและแพ็กเกจ หรือลองทำ Long Case จำลองสถานการณ์ OB-GYN ได้เลย การฝึกซ้ำด้วยโจทย์หลากหลายคือกุญแจสู่ความมั่นใจในห้องสอบ สู้ๆ ทุกคน!