ส่วนที่ 1: Atoms, Isotopes และ Periodic Table
Atom คืออะไร?
Atom (อะตอม) คือหน่วยที่เล็กที่สุดของสสารที่ยังคงคุณสมบัติของธาตุนั้นไว้ได้ อะตอมไม่สามารถแบ่งย่อยได้อีกด้วยกระบวนการทางเคมี
Element (ธาตุ) คือสารบริสุทธิ์ที่ประกอบด้วยอะตอมชนิดเดียว โดยอะตอมทุกตัวในธาตุเดียวกันมี จำนวน proton เท่ากัน
ปัจจุบันมีธาตุที่ค้นพบแล้ว 118 ธาตุ
โครงสร้างอะตอม
อะตอมประกอบด้วยอนุภาคย่อย 3 ชนิด:
| อนุภาค | สัญลักษณ์ | ประจุ | มวล (amu) | ตำแหน่ง |
|---|---|---|---|---|
| Proton | p หรือ p+ | +1 | 1.007 | Nucleus |
| Neutron | n หรือ n0 | 0 | 1.008 | Nucleus |
| Electron | e- | -1 | 0.000 55 | นอก nucleus |
อะตอมในสภาวะปกติมี net charge = 0 ดังนั้น จำนวน proton = จำนวน electron เสมอ
Atomic Symbol, Atomic Number และ Mass Number
เราแทนอะตอมด้วยสัญลักษณ์:
A
X
Z
- Atomic number (Z) = จำนวน proton ใน nucleus (บอกว่าเป็นธาตุอะไร)
- Mass number (A) = จำนวน proton + จำนวน neutron
ตัวอย่าง: อะตอม 12-C มี p = 6, n = 6, e = 6 | อะตอม 16-O มี p = 8, n = 8, e = 8 | อะตอม 19-F มี p = 9, n = 10, e = 9
Isotopes (ไอโซโทป)
Isotopes คืออะตอมของธาตุเดียวกัน ที่มี จำนวน proton เท่ากัน แต่ จำนวน neutron ต่างกัน ส่งผลให้ mass number ต่างกันด้วย
ตัวอย่างไอโซโทปของ Mg:
- 24-Mg: p = 12, n = 12
- 25-Mg: p = 12, n = 13
- 26-Mg: p = 12, n = 14
Radioisotopes (ไอโซโทปกัมมันตรังสี)
Radioisotope คือไอโซโทปที่ nucleus ไม่เสถียร จึงปล่อยรังสีออกมาระหว่างสลายตัวไปเป็น nucleus ที่เสถียร Radioisotopes มีการนำไปใช้ในทางการแพทย์ เช่น:
- 14-C (Carbon dating): p = 6, n = 8 → ใช้หาอายุของสิ่งมีชีวิต โดยอิงจากสัดส่วน 14-C : 12-C ที่ลดลงหลังสิ่งมีชีวิตตาย (half-life = 5730 ปี)
- 18-F ใน PET scan: p = 9, n = 9, half-life = 110 นาที → 18-F สลายตัวเปลี่ยนเป็น 18-O (p = 8, n = 10) ใช้ตรวจหาก้อนมะเร็งโดยติดฉลาก glucose
Relative Atomic Mass (Ar)
Relative Atomic Mass คือมวลเฉลี่ยของอะตอมของธาตุ เทียบกับ 1/12 ของมวลอะตอม 12-C โดยคำนวณจาก natural abundance ของไอโซโทปทั้งหมด
ตัวอย่าง: Cl มีไอโซโทป 35-Cl (75%) และ 37-Cl (25%) Ar = (35 x 75/100) + (37 x 25/100) = 35.5
Periodic Table of Elements
Periodic table คือการจัดเรียงธาตุตาม atomic number ที่เพิ่มขึ้น แบ่งเป็น:
- Period (แถวนอน): ธาตุในแถวเดียวกันมีจำนวน shell เท่ากัน
- Group (หมู่/คอลัมน์): ธาตุในหมู่เดียวกันมีสมบัติทางเคมีคล้ายกัน เพราะมี valence electron เท่ากัน
ธาตุที่สำคัญต่อร่างกายมนุษย์แบ่งเป็น:
- Major elements: O, C, H, N → คิดเป็น ~96% ของน้ำหนักร่างกาย
- Macrominerals: Ca, P, K, Cl, S, Na, Mg
- Microminerals (trace elements): Fe, Zn, Cu, Mn, I, Mo, Cr, Co, Se, V เป็นต้น