ส่วนที่ 1 — ภาพรวมระบบ Musculoskeletal และหลักการสร้างคำศัพท์ทางการแพทย์
ระบบกล้ามเนื้อและกระดูก (Musculoskeletal System) คืออะไร?
Musculoskeletal system ประกอบด้วย bones (กระดูก), muscles (กล้ามเนื้อ), joints (ข้อต่อ), tendons (เอ็นกล้ามเนื้อ) และ cartilage (กระดูกอ่อน) ของร่างกาย หน้าที่หลักของระบบนี้คือ:
- Support — ค้ำจุนร่างกาย
- Movement — ช่วยในการเคลื่อนไหว
- Protection — ปกป้องอวัยวะภายใน
- Red blood cell production — กระดูกสร้างเม็ดเลือดแดงจากไขกระดูก (bone marrow)
โครงสร้างกระดูกแบ่งเป็น 2 กลุ่ม
| กลุ่ม | ความหมาย | จำนวนกระดูก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| Axial skeleton | แกนกลางร่างกาย | 80 ชิ้น | กะโหลก, กระดูกสันหลัง, ซี่โครง |
| Appendicular skeleton | รยางค์ (แขน-ขา) | 126 ชิ้น | กระดูกแขน, ขา, และกระดูกที่เชื่อมกับ axial |
รวมกระดูกในผู้ใหญ่ทั้งหมด = 206 ชิ้น
ส่วนประกอบที่ต้องจำแยกให้ออก
- Tendons → เชื่อม muscle กับ bone (dense fibrous connective tissue)
- Ligaments → เชื่อม bone กับ bone (tough elastic connective tissue)
- Cartilage → elastic connective tissue พบที่ปลายกระดูกและปลายจมูก (root: chondr/o)
- Joints (articulation) → จุดที่ bone-bone หรือ bone-cartilage มาเชื่อมกัน (root: arthr/o)
กล้ามเนื้อแบ่งเป็น 3 ชนิด: Skeletal muscle (ควบคุมได้ voluntarily), Cardiac muscle และ Smooth muscle (ควบคุมไม่ได้ทั้งคู่)
หลักการสร้างคำศัพท์ทางการแพทย์
คำศัพท์ทางการแพทย์สร้างจากชิ้นส่วน 4 แบบ:
| ชิ้นส่วน | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| Root | รากฐานของคำ | oste = bone |
| Prefix | อยู่ต้นคำ | peri- = around |
| Suffix | อยู่ท้ายคำ | -itis = inflammation |
| Combining vowel | ช่วยเชื่อม root กับ suffix | osteoarthritis |
Word Roots ของระบบ Musculoskeletal ที่ต้องรู้
| Combining Form | ความหมาย | ตัวอย่างคำ |
|---|---|---|
| oste/o | bone (กระดูก) | osteomyelitis |
| chondr/o | cartilage (กระดูกอ่อน) | chondrocytes |
| my/o, myos/o, muscul/o | muscle (กล้ามเนื้อ) | myalgia, myositis |
| arthr/o | joint (ข้อต่อ) | arthritis |
| ten/o, tendin/o | tendon (เอ็น) | tendinopathy |
| myel/o | bone marrow (ไขกระดูก) | osteomyelitis |
| spondyl/o, vertebr/o | vertebra (กระดูกสันหลัง) | spondylosis |
| crani/o | skull (กะโหลก) | craniotomy |
| ligament/o | ligament | ligamentitis |
| cost/o | rib (ซี่โครง) | costectomy |
Prefixes & Suffixes ของระบบ Musculoskeletal
Prefixes:
- hyper- = excessive (มากเกินไป) → hypertonia = กล้ามเนื้อเกร็งมาก
- hypo- = deficient (น้อยเกินไป) → hypotonia = กล้ามเนื้ออ่อนปวกเปียก
Suffixes:
- -algia = pain (ปวด) → arthralgia = ปวดข้อ, myalgia = ปวดกล้ามเนื้อ
- -itis = inflammation (อักเสบ) → myositis, tendinitis
- -malacia = softening (นิ่มลง) → osteomalacia = กระดูกนิ่ม
- -oma = tumor (เนื้องอก) → osteoma = เนื้องอกกระดูก
- -pathy = disease (โรค) → myopathy = โรคกล้ามเนื้อ
Tip จำง่าย: arthralgia ≠ arthritis — arthralgia คือปวดข้อ (ข้อเองปวด คนอื่นขยับไม่ปวก) แต่ arthritis มีการอักเสบจริง (ทั้งขยับเองและคนอื่นขยับก็ปวด บวม แดง ร้อน)