วัฒนธรรมกับการแพทย์: ความหมาย ลักษณะ และปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรม

ส่วนที่ 1: วัฒนธรรม (Culture) คืออะไร?

คำว่า วัฒนธรรม (Culture) มาจากภาษาละติน 2 รากศัพท์:

• Colere = ปลูกฝังหรือสั่งสอน
• Cultus = การปลูกฝังหรือการอบรม

สรุปได้ว่า Culture = กระบวนการเรียนรู้ที่ตกทอดเป็นมรดกทางสังคม

ทำไมเรื่องนี้สำคัญสำหรับแพทย์? เพราะพฤติกรรมของคนไข้ — ตั้งแต่การตัดสินใจมาพบแพทย์ การปฏิบัติตามคำแนะนำ ไปจนถึงความเชื่อเรื่องโรค — ล้วนได้รับการ "ปลูกฝัง" มาจากวัฒนธรรม

นิยามสำคัญจากนักวิชาการ

Sir Edward B. Tylor (1832–1917) นักมานุษยวิทยาชาวอังกฤษ เจ้าของผลงาน "Primitive Culture" ให้นิยามไว้ว่า:

"ผลรวมของระบบความรู้ ความเชื่อ ศิลปะ จริยธรรม กฎหมาย ประเพณี ตลอดจนความสามารถและอุปนิสัย ซึ่งเป็นผลมาจากการเป็นสมาชิกของสังคม"

กล่าวคือ วัฒนธรรมไม่ใช่แค่เทศกาลหรือการแต่งกาย แต่รวมถึง ระบบจริยธรรมทางการแพทย์ ด้วย!

Kroeber และ Kluckhohn ขยายความอีกว่า วัฒนธรรม คือ:

• วิถีชีวิต (Way of Life) ของคนในสังคม
• ระบบความเชื่อ (Belief System) และ ค่านิยมทางสังคม (Social Values)
• กฎระเบียบหรือมาตรฐานของพฤติกรรมที่คนในสังคมยอมรับ

สรุปนิยามรวม

"วัฒนธรรม คือ แบบแผนพฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้และผลิตผลของการเรียนรู้ เช่น ทัศนคติที่มีอยู่ร่วมกันในกลุ่มสังคมหนึ่งๆ และมีการถ่ายทอดไปยังสมาชิกคนอื่นๆ ในสังคม"

จุดสำคัญ: วัฒนธรรม ไม่ใช่สิ่งติดตัวมาแต่กำเนิด แต่เกิดจาก การเรียนรู้และการถ่ายทอด — ซึ่งแปลว่ามันเปลี่ยนแปลงได้ และแตกต่างกันในแต่ละสังคม