Mapping the Human Body: Planes, Directions & Laterality

วิชา FMMD 1101 · ปี 1 เทอม 1
ก่อนจะเรียน anatomy ต่อไป เราต้องมี "ภาษากลาง" เดียวกันก่อน — ไม่งั้นหมอจะบอกตำแหน่งผิดพลาดได้ในคลินิก

Part 1: Anatomical Position — จุดเริ่มต้นของทุกอย่าง

Standard Anatomical Position คือท่าอ้างอิงสากลทางการแพทย์ ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ:

1. HEAD — ลำตัวตั้งตรง หัวตรง
2. HANDS — ฝ่ามือหันไปข้างหน้า (palms facing forward) นิ้วหัวแม่มือชี้ออกจากลำตัว (thumbs pointing away from the body)
3. FEET — เท้าแยกออกจากกันเล็กน้อย (feet slightly apart)

ทำไม Anatomical Position ถึงสำคัญมาก?

เพราะมันคือ universal reference point ในทางการแพทย์ ไม่ว่าผู้ป่วยจะนอนอยู่บนเตียง, นอนคว่ำ, หรืออยู่ในเครื่อง MRI — เราจะ อธิบายกายวิภาคของเขาเสมือนว่าเขาอยู่ในท่านี้เสมอ

ตัวอย่าง: ถ้าจะบอกว่า "ตับอยู่ที่ไหน" เราบอกว่าอยู่ด้านขวาบน (right upper) ของช่องท้อง — โดยอ้างอิงจาก Anatomical Position ทั้งนั้น แม้ผู้ป่วยจะนอนตะแคงอยู่ก็ตาม

Part 2: Anatomical Planes — การ "ตัด" ร่างกายใน 3 มิติ

Planes ใช้ระบุว่า pathology อยู่ที่ไหน — สำคัญมากในการอ่าน X-ray, CT, MRI

จำง่ายๆ:

• Sagittal = ซ้าย-ขวา (เหมือนลูกศรที่ยิงจากข้าง → ทะลุซ้าย-ขวา)
• Coronal = หน้า-หลัง (เหมือนมงกุฎ/Crown ที่ครอบจากด้านหน้า)
• Transverse = ขน-ล่าง (ตัดขวาง เหมือนตัดต้นไม้)

Midsagittal Plane คืออะไร?

คือ Sagittal plane ที่ผ่านกึ่งกลางลำตัวพอดี (perfectly down the midline) แบ่งร่างกายเป็น left กับ right เท่าๆ กัน

Clinical pearl 🩻

รูปใน X-ray ส่วนใหญ่เป็น Transverse plane เท่านั้น ส่วน Coronal และ Sagittal มักเจอใน MRI — เพราะ MRI สร้างภาพได้หลาย plane ได้ละเอียดกว่า
ตัวอย่าง: X-ray หัวกะโหลก ถ้าใกล้เส้น midline → ใกล้ medial, ไกลออกไป → lateral แต่ตำแหน่งที่ accurate ที่สุดคือ transverse