ส่วนที่ 1: Prenatal Diagnosis — ทำไมต้องตรวจก่อนคลอด?
Elderly Primigravida คืออะไร?
Elderly primigravida หมายถึงผู้หญิงที่ตั้งครรภ์ครั้งแรกเมื่ออายุ 35 ปีขึ้นไป กลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงต่อ chromosomal abnormalities เพราะอายุของ oocyte มากขึ้น กระบวนการ meiosis มีโอกาส non-disjunction มากขึ้น ส่งผลให้ทารกมีโครโมโซมผิดปกติ
จากข้อมูลในจีน (2011–2015) พบว่ากลุ่มแม่อายุ 35–47 ปี มี abnormal chromosome 24.99 ต่อ 10,000 births เทียบกับกลุ่มอายุ 30–34 ปี ที่มีเพียง 7.98 — สูงกว่าถึงกว่า 3 เท่า ความเสี่ยงของ Down syndrome (Trisomy 21) เพิ่มขึ้นชัดเจนแบบ exponential ตั้งแต่อายุ 35 ปีเป็นต้นไป
Chromosomal Abnormalities 3 ชนิดหลักที่ต้องรู้
| Syndrome | Chromosome | ลักษณะเด่น |
|---|---|---|
| Down syndrome (T21) | Trisomy 21 | Flat face, oversized tongue, short limbs, single palmar crease, toes far apart |
| Edwards syndrome (T18) | Trisomy 18 | Clenched hands with overlapping fingers, shield chest, prominent occiput, มักเสียชีวิตก่อนอายุ 1 ปี |
| Patau syndrome (T13) | Trisomy 13 | Cleft lip/palate, polydactyly, omphalocele (ลำไส้โผล่จากหน้าท้อง), absent eyebrows |
การตรวจ Prenatal Diagnosis: Invasive vs Non-invasive
Invasive (เจาะเข้าร่างกาย — มีความเสี่ยงต่อทารก):
- Chorionic Villus Sampling (CVS): เก็บชิ้นเนื้อ chorionic villi ผ่านผนังท้องหรือ cervix
- Amniocentesis: เจาะดูด amniotic fluid ซึ่งมี fetal cells
Non-invasive (ตรวจจากเลือดแม่):
- Quadruple Screen: เจาะเลือดแม่วัด 4 substances ได้แก่
- AFP (alpha-fetoprotein) — โปรตีนสร้างโดยทารก
- hCG — ฮอร์โมนสร้างโดย placenta
- Estriol (uE3) — ฮอร์โมนสร้างโดย placenta และตับทารก
- Inhibin A — ฮอร์โมนสร้างโดย placenta
Pattern ของ Quad Screen ตามโรค:
- Down syndrome (T21): AFP ↓, β-hCG ↑, uE3 ↓, Inhibin A ↑
- Edwards syndrome (T18): AFP ↓, β-hCG ↓, uE3 ↓, Inhibin A ปกติ/เปลี่ยนน้อย
- Spina bifida: AFP ↑ (neural tube เปิด → AFP รั่วออกมามาก)
- Trisomy 13: Quad screen ไม่มีประโยชน์ ในการ screen
สำคัญ: Quad screen เป็นเพียง screening — ผลลบไม่ได้ exclude ทารกที่มี T21 ได้ 100%
NIPT (Non-Invasive Prenatal Test) / Panorama Test
หลักการ: ใน maternal blood มี cell-free DNA (cfDNA) ที่มาจากทั้งแม่และทารก (cffDNA) เป็น DNA ชิ้นสั้นๆ ที่หลุดจาก placenta เข้ากระแสเลือดแม่ การนำมา sequence จะบอกได้ว่าทารกมี chromosomal abnormality หรือไม่
Panorama test ตรวจได้:
- Trisomy 21, 18, 13
- Sex chromosome aneuploidies (Turner, Klinefelter, XXX, XYY)
- Deletion/duplication syndromes (DiGeorge, Prader-Willi/Angelman, Cri-du-chat, 1p36)
อัตราการตรวจจับ Down syndrome เปรียบเทียบ:
| วิธี | Detection Rate |
|---|---|
| Triple test | 61–70% |
| Quadruple test | 74–81% |
| First trimester (NT + PAPP-A + hCG) | 79–87% |
| Integrated screening | 94–96% |
| Cell-free fetal DNA (NIPT) | 98% |
NIPT จึงเป็น non-invasive ที่มี detection rate สูงที่สุด แต่หากผลบวก ยังต้องยืนยันด้วย invasive test (amniocentesis หรือ CVS) เสมอ